Elke week zie ik berichten over jachten die in vlammen opgaan. 

Brand aan boord van een jacht is een van de ergste situaties die je als schipper kunt meemaken. Het vuur kan zich snel verspreiden en de vluchtmogelijkheden zijn beperkt. Soms is het zelfs noodzakelijk om het schip te verlaten.

Wat kun je doen om brand aan boord te voorkomen? Met de juiste voorzorgsmaatregelen kun je veel risico's beperken.

1. Elektriciteit: meest belangrijke oorzaken van branden op boten

Elektrische installaties kunnen brand veroorzaken door overbelasting, kortsluiting, slechte verbindingen of oververhitting.

• Houd elektrische onderdelen vrij van brandbaar materiaal. Bewaar geen beddengoed, kleding, papier of andere brandbare voorwerpen in de buurt van elektrische componenten die warm kunnen worden.

• Bescherm elektrische verbindingen tegen vocht. Water, en vooral zout water, kan corrosie en elektrische problemen veroorzaken. Controleer regelmatig of verbindingen goed beschermd zijn tegen waterinsijpeling.

• Opladers en accu's: kunnen brand veroorzaken door oververhitting, kortsluiting, beschadigde kabels of goedkope namaakproducten. Gebruik uitsluitend geschikte, kwalitatieve opladers en controleer regelmatig de kabels en aansluitingen. Vermijd opladen 's nachts of wanneer er niemand aan boord is om toezicht te houden.

  Controleer elektrische contacten op oxidatie. Corrosie en slechte verbindingen kunnen de elektrische weerstand verhogen, waardoor warmte ontstaat en onderdelen oververhit kunnen raken.

• Controleer zekeringen en elektrische verdeelpunten regelmatig. Ze moeten goed bereikbaar blijven en mogen niet bedekt worden met brandbaar materiaal.

• Vergeet de bilge niet. Elektrische onderdelen die boven de waterlijn zijn gemonteerd, kunnen bij slecht weer toch nat worden door opspattend bilgewater of lekkages.

Voorbeeld: op de foto zie je beddengoed opgestapeld in een compartiment met twee zekeringen van 100 A. Ik moest het beddengoed opzijschuiven om de zekeringen te kunnen controleren. Dat is vragen om problemen! Elektrische componenten moeten altijd toegankelijk blijven en vrij zijn van brandbaar materiaal.  

2. Brandbare producten veilig opbergen

• Bewaar benzine, reinigingsmiddelen en andere brandbare producten in daarvoor geschikte, goed geventileerde ruimten.

• Stapel geen poetslappen, reinigingsproducten, reserveonderdelen of andere losse voorwerpen in de machinekamer.

• Bewaar reservegasflessen uitsluitend in een daarvoor bestemde, goed geventileerde gasbun. Plaats ze niet zomaar in een bakskist.

• Bewaar benzine nooit in ongeschikte plastic flessen of containers. Gebruik uitsluitend daarvoor goedgekeurde brandstofhouders.

3. Veilig koken aan boord

De kombuis is een plaats waar gemakkelijk brand kan ontstaan. Ook een open raam boven het fornuis kan een risico vormen.

• Wees voorzichtig met een open raam boven het fornuis. Bij slecht weer kan water naar binnen slaan. Wanneer dit water in contact komt met hete olie of vet, kan dit hevige spatten of een gevaarlijke steekvlam veroorzaken.

• Hang geen gordijnen, keukenhanddoeken of andere brandbare materialen boven of vlak naast het fornuis.

• Laat het kookfornuis nooit onbewaakt achter zolang er iets op het vuur staat.

• Controleer of het gasfornuis voorzien is van een thermische beveiliging die de gastoevoer automatisch afsluit wanneer de vlam dooft. Dit is niet altijd het geval bij oudere schepen.

• Controleer regelmatig of de thermische beveiliging correct werkt.

• Giet nooit water op brandende olie of vet. Dit kan een hevige steekvlam veroorzaken. Schakel, indien veilig mogelijk, de warmtebron uit en gebruik een geschikt blusmiddel of een branddeken.

4. Branddetectie en brandblusmiddelen

Een brand die je vroeg ontdekt, is vaak gemakkelijker te bestrijden.

• Plaats rookmelders in de leef- en slaapruimten en controleer ze regelmatig.

• Overweeg een geschikte brandmelder in de machinekamer. Kies een detector die bestand is tegen de omstandigheden in die ruimte.

• Voorzie voldoende brandblussers. Kies blustoestellen die geschikt zijn voor de mogelijke brandklassen en risico's aan boord.

• Controleer de brandblussers regelmatig. Kijk naar de drukindicator, indien aanwezig, de verzegeling, de vervaldatum en eventuele beschadigingen. Laat ze onderhouden volgens de voorschriften. Kies voor Solas gekeurde brandblussers

• Plaats een branddeken in de kombuis. Deze kan geschikt zijn om een kleine brand in een pan of pot te bestrijden, mits je ze veilig kunt gebruiken.

• Overweeg een automatisch blussysteem in het motor- en generatorcompartiment. Laat de installatie afstemmen op de aanwezige apparatuur en de geldende voorschriften.

Mijn advies voor brandblussers op jachten tot 20 meter

De vereiste hoeveelheid en capaciteit hangen af van het type schip en de toepasselijke regelgeving. Als praktische richtlijn kun je de volgende , minimum , voorzieningen overwegen:

• Minstens één  brandblusser rating 5A-34B per kajuit.

• Minstens één brandblusser rating 13A-113B  in de centrale leefruimte.

• Een geschikte brandblusser rating 13A-113B die vanuit de cockpit bereikbaar is.

• Een branddeken in de kombuis.

• Een geschikt automatisch blussysteem in het motorcompartiment en het generatorcompartiment.

Controleer steeds of deze voorzieningen voldoen aan de wettelijke eisen en de voorwaarden van je verzekeraar.

Toptip: controleer bij een automatisch blussysteem of het correct geïnstalleerd en bedrijfsklaar is. Volg de instructies van de fabrikant voor de veiligheidspinnen en de activering.

Poederblussers of schuimblussers?

Voor pleziervaartuigen kunnen specifieke voorschriften gelden voor het type brandblusser. Controleer daarom welke blusmiddelen verplicht zijn op jouw schip.

Poederblussers kunnen een brand snel bestrijden, maar het poeder kan aanzienlijke nevenschade veroorzaken aan elektronica en fijnmechanische apparatuur. Bovendien kan de poederwolk het zicht tijdens het blussen sterk beperken.

Schuimblussers kunnen bij bepaalde branden een beter alternatief zijn en veroorzaken doorgaans minder poedergerelateerde nevenschade. Ze zijn o.a ideaal voor vloeistofbranden zoals bezine 

Kies daarom steeds een brandblusser die geschikt is voor de betreffende brandklasse en de risico's aan boord.

5. Gas aan boord van jachten

Een gaslek kan leiden tot brand of een explosie. LPG is zwaarder dan lucht en kan zich ophopen in de bilge of andere lage ruimten.

• Zet gasflessen stevig vast. Plaats ze in een daarvoor bestemde gasbun die uitsluitend vanaf buiten toegankelijk is en rechtstreeks naar buiten ventileert.

• Controleer de afvoeropening onderaan de gasbun. Deze moet vrij zijn, zodat ontsnappend gas naar buiten kan wegstromen.

• Zorg dat gasleidingen en koppelingen zichtbaar en controleerbaar blijven. Werk ze niet onbereikbaar weg achter betimmering.

• Beperk het aantal koppelingen. Iedere verbinding vormt een mogelijk lekpunt. Laat de installatie uitvoeren volgens de geldende normen.

• Bescherm gasleidingen tegen mechanische schade. Voorkom knikken, schuren en overmatige buiging.

• Controleer de flexibele gasslangen. Let op de vervaldatum, scheurtjes, veroudering en beschadigingen. Vervang ze volgens de voorschriften van de fabrikant en de geldende normen.

• Controleer de drukregelaar. Vervang deze volgens de voorgeschreven gebruiksduur en onderhoudsvoorschriften.

• Voorzie een afsluitkraan bij het kooktoestel. De lengte en uitvoering van flexibele slangen moeten voldoen aan de toepasselijke voorschriften.

• Installeer een geschikte gasdetector. Plaats de sensor volgens de instructies van de fabrikant. Voor LPG is een lage plaatsing doorgaans aangewezen, omdat het gas zich onderaan kan verzamelen.

• Sluit de gastoevoer af wanneer je het kooktoestel niet gebruikt. Volg hierbij de voorschriften van de installatie.

Belangrijk: vertrouw aanpassingen, herstellingen en onderhoud van elektrische en gasinstallaties uitsluitend toe aan gespecialiseerde vakmensen. Bewaar de facturen en eventuele keuringsattesten.

Sommige verzekeraars eisen een gecertificeerde gasinstallatie. Ook jachthavens kunnen aanvullende voorwaarden opleggen. Informeer vooraf naar de toepasselijke eisen.

6. Weet wat je moet doen bij brand

Voorkomen is belangrijk, maar je moet ook voorbereid zijn op een brand die toch ontstaat.

• Gebruik een checklist voor een brandalarm op een zeiljacht.

• Voorzie een afzonderlijke checklist voor een brandalarm op een motorjacht.

• Leg vast wat de bemanning moet doen bij gasdetectie of een vermoedelijk gaslek.

• Zorg ervoor dat iedereen weet waar de brandblussers, branddeken, hoofdschakelaars en afsluitkranen zich bevinden.

• Bespreek hoe je de motor, generator en gastoevoer veilig kunt uitschakelen.

• Oefen hoe de bemanning alarm slaat en een noodoproep doet.

• Bespreek wanneer en hoe het schip eventueel moet worden verlaten.

• Volg bij voorkeur een praktische brandbestrijdingsopleiding. Een tweedaagse STCW-brandbestrijdingscursus kan een goede basis bieden, afhankelijk van je vaaractiviteiten en opleidingsbehoeften.

Besluit

Een brand aan boord kan zich bijzonder snel ontwikkelen. Regelmatig onderhoud, een veilige opslag van brandbare producten, een goed onderhouden elektrische en gasinstallatie en geschikte brandblusmiddelen verkleinen het risico aanzienlijk.

Wacht niet tot er brand uitbreekt om na te denken over wat je moet doen. Controleer je schip regelmatig, maak duidelijke afspraken met je bemanning en zorg ervoor dat iedereen weet hoe hij moet reageren.

Op zee kan een goede voorbereiding het verschil maken tussen een beheersbaar incident en een levensbedreigende noodsituatie.