Man overboord: een nachtmerrie voor elke schipper

1. De eerste reactie: wijzen en blijven wijzen

De persoon die iemand overboord ziet vallen, moet luid roepen: “Man overboord!” en naar de drenkeling blijven wijzen.

Verwacht echter niet dat bezoekers of niet-opgeleide bemanningsleden dit automatisch weten. Het is de verantwoordelijkheid van de schipper om iedereen hierover vooraf te informeren.

Zodra de stuurman of schipper de roep “Man overboord!” hoort, moet hij onmiddellijk roepen: “Wijzen en blijven wijzen!”

Als de drenkeling een reddingsvest draagt, blijft hij niet alleen beter drijven, maar is hij doorgaans ook gemakkelijker terug te vinden. Lees hierover ook ons artikel over reddingsvesten.

2. Het eerste manoeuvre onder zeil

De stuurman voert een crashtack uit: de boot draait door de wind zonder dat de zeilen vooraf worden aangepast. Omdat de genua na het overstag gaan tegen de wind in blijft staan, verliest de boot snelheid. Hierdoor kan men de drenkeling gecontroleerd naderen.

Opmerking:  Kijk naar je huidige koers en stuur  onmiddellijk in de richting van de tegengestelde koers. Een persoon die overboord valt, bevindt zich aanvankelijk achter het schip, in de richting van de tegengestelde koers. Vaar je bijvoorbeeld op een koers van 040°, dan is de tegengestelde koers 220°.

Opgelet: Tijdens het manoeuvreren mag niemand anders overboord vallen. Zodra de boot onder controle is, moet de giek zo snel mogelijk worden gecentreerd om het risico op een klapgijp te beperken.

3. Zodra je de drenkeling opnieuw nadert

Zodra de drenkeling opnieuw in zicht is, moet je zo snel mogelijk:

• De motor starten.

• Een reddingsboei en een joon overboord gooien. Gebruik indien nodig ook een rooksignaal, voor zover dit veilig kan.

• De MOB-functie op de kaartplotter of GPS activeren om de positie vast te leggen.

• Via de marifoon de DSC Distress knop indrukken en  een mayday noodoproep doen.

Zodra de motor draait en de boot onder controle is, strijk je het voorzeil indien dat veilig en praktisch mogelijk is.

Belangrijk: verlies de drenkeling nooit uit het oog en blijf in zijn onmiddellijke omgeving.

4. De drenkeling veilig naderen

Roep niet naar de drenkeling dat hij naar de boot moet zwemmen, zoals in sommige cursusboeken wordt aanbevolen. In koud water is het belangrijk dat de drenkeling zijn energie spaart en zo weinig mogelijk beweegt. De HELP-houding (Heat Escape Lessening Position) kan helpen om warmteverlies te beperken.

Lees ook ons artikel: In koud water vallen – cold shock.

Gebruik de motor om de drenkeling gecontroleerd te naderen, tussen de wind en de drenkeling 

Opmerking : Een drenkeling onder zeil proberen op te pikken, kan tijdens een oefening nuttig zijn om bepaalde manoeuvres te leren. In een echte noodsituatie moet je echter kiezen voor de veiligste en meest gecontroleerde aanpak door de motor te gebruiken

Zodra de drenkeling zich ter hoogte van het middenschip bevindt, manoeuvreer je de boot zo dat de drenkeling veilig aan de lijzijde kan worden benaderd. Laat de boot zo nodig langzaam naar de drenkeling drijven en gebruik de motor om de positie te controleren. Zorg ervoor dat de drenkeling ter hoogte van de cockpit binnen bereik van een bootshaak komt.

Als het manoeuvre niet lukt, begin je opnieuw. Let er daarbij vooral op dat je nooit over de drenkeling vaart.

Belangrijk: vaar nooit achteruit naar een drenkeling. De kans bestaat dat de drenkeling onder de spiegel terechtkomt of door de schroef wordt geraakt.

5. De drenkeling vastgrijpen

Het is essentieel dat de stuurman of schipper de drenkeling voortdurend kan zien en de boot zo manoeuvreert dat deze niet over de drenkeling heen vaart.

De persoon die de drenkeling vastgrijpt, moet zich met een veiligheidslijn aan een geschikt bevestigingspunt aan loef vastmaken. Hij of zij gebruikt een bootshaak om de drenkeling binnen bereik te brengen, bij voorkeur aan de lijzijde van de boot.

Zodra de drenkeling langszij ligt en veilig binnen bereik is, zet de stuurman de gashendel in neutraal. Controleer dat de schroef geen gevaar meer vormt voordat iemand zich in het water of vlak bij de schroef begeeft.

Zodra je de drenkeling veilig vasthebt, vervang je de bootshaak bij voorkeur door een geschikte lijn of tros, indien dat veilig mogelijk is.

Is de drenkeling bij bewustzijn en sterk genoeg om zichzelf te helpen, dan kun je hem naar de spiegel begeleiden, zonder hem los te laten. Daar kan hij eventueel via de zwemladder aan boord klimmen.

Is de drenkeling bewusteloos of heeft hij onvoldoende kracht om via de zwemladder aan boord te komen, dan is het doorgaans veiliger om hem ter hoogte van de cockpit over het vrijboord aan boord te hijsen, in plaats van hem naar de spiegel te brengen.

6. Een bewusteloze drenkeling aan boord krijgen

Het is bijzonder moeilijk, en in veel omstandigheden praktisch onmogelijk, om een bewusteloze volwassen persoon zonder hulpmiddelen aan boord te hijsen.

Een mogelijk alternatief is om een reddingsvlot of bijboot te water te laten en de drenkeling daarin te brengen. Zo kan het lichaam gedeeltelijk of volledig uit het water worden gehaald, afhankelijk van de omstandigheden en de beschikbare middelen.

Lees ook mijn artikel: Hoe krijg je een bewusteloze persoon aan boord?

7. Oefen regelmatig

Tijdens elke RYA-zeilcursus — Competent Crew, Day Skipper en Coastal Skipper — oefenen we man-overboordmanoeuvres.

Oefen dit ook zelf minstens één keer per jaar, bijvoorbeeld met een stootwil als vervanging voor een drenkeling. Herhaal de oefening bovendien telkens wanneer er een nieuwe bemanning aan boord komt.

Tip: Zorg ervoor dat er altijd minstens één andere persoon aan boord is die de boot kan besturen en via de marifoon een noodoproep kan versturen als de schipper zelf overboord valt.

Lees ook:

• Man overboord voorkomen

• In koud water vallen – cold shock

• Hoe een bewusteloze persoon aan boord krijgen.