Aanvaringen vormen een belangrijke oorzaak van schadegevallen

Het is een paradox: ondanks de sterke toename van elektronische navigatiemiddelen is de veiligheid niet noodzakelijk verbeterd. Een te groot vertrouwen in elektronische apparatuur kan zelfs gevaarlijk zijn.

De belangrijkste risico's zijn:

• Apparatuur die niet correct is ingesteld.

• Onvoldoende kennis van de mogelijkheden en beperkingen.

• Blindelings vertrouwen op elektronische informatie.

• Onvoldoende aandacht voor de visuele uitkijk.

Elektronische hulpmiddelen vervangen nooit een goede uitkijk.

Volgens Regel 5 van de COLREGs moet elk schip te allen tijde een goede uitkijk houden, zowel visueel en auditief als met alle beschikbare middelen die geschikt zijn voor de omstandigheden.

Lees ook: Het belang van een goede uitkijk.

Aan welke voorwaarden moet de persoon van wacht voldoen?

De persoon van wacht moet:

• Voldoende uitgerust en alert zijn.

• Niet onder invloed zijn van alcohol, drugs of medicatie die de waakzaamheid beïnvloedt. Ook bepaalde geneesmiddelen tegen zeeziekte kunnen slaperigheid veroorzaken.

• De COLREGs kennen en correct kunnen toepassen.

• Voldoende ervaring hebben om aanvaringsgevaar te herkennen.

• Beschikken over een goede verrekijker.

• Uitluisteren op de relevante VHF-kanalen, waaronder eventueel het kanaal van een plaatselijk VTS-station.

• AIS, GNSS-kaartplotter en radar correct kunnen gebruiken en de beperkingen ervan kennen.

• Duidelijke standing orders hebben, zodat hij weet wanneer hij de schipper onmiddellijk moet waarschuwen.

• Een onbelemmerd zicht naar buiten hebben. Reflecties op de voorruiten, condensatie en slecht werkende ruitenwissers kunnen vooral op motorjachten een probleem vormen.

Lees ook:

• Standing orders op een schip.

• Een radar op een plezierjacht: gadget of nuttig werkinstrument?.

Bij een aanvaring kan de gezagvoerder ter verantwoording worden geroepen. Daarbij wordt onder meer onderzocht of een goede uitkijk werd gehouden en of alle noodzakelijke voorzorgsmaatregelen werden genomen.

Solo varen: een probleem voor de permanente uitkijk

Regel 5 van de COLREGs verplicht ieder schip om te allen tijde een goede uitkijk te houden.
Bij lange solotochten is dat een bijzonder moeilijke opdracht. Een solozeiler die moet slapen, kan immers niet voortdurend zelf uitkijk houden.

AIS- en radaralarmen kunnen het risico verminderen, maar vervangen geen goede uitkijk. Wanneer een solozeiler slaapt en daardoor geen doeltreffende uitkijk houdt, kan hij in strijd handelen met Regel 5.

Hoe herken je een aanvaringskoers?

Wanneer de peiling van een naderend schip nauwelijks verandert terwijl de afstand kleiner wordt, bestaat mogelijk aanvaringsgevaar.
Je kan dit controleren met een peilkompas of door het schip visueel te vergelijken met een vast onderdeel van je eigen boot, bijvoorbeeld de verstaging.
Ook een veranderende peiling sluit aanvaringsgevaar niet altijd uit, vooral wanneer het andere schip groot is of zich op korte afstand bevindt.

Hoeveel tijd heb je om te reageren?

De zichtbare horizon bevindt zich voor iemand op een klein pleziervaartuig vaak op ongeveer 2 à 3 zeemijl, afhankelijk van de ooghoogte.
Een koopvaardijschip dat 20 knopen vaart, legt in zes minuten al twee zeemijl af. Lees ook : Hoe ver kan men zien op zee?

Wie een naderend schip pas op twee zeemijl afstand opmerkt, heeft mogelijk nog maar enkele minuten om te reageren.

Daarom moet je voortdurend de horizon scannen, ook opzij en achteruit, en de bewegingen van naderende schepen opvolgen.

AIS geeft informatie over onder meer:

• CPA (Closest Point of Approach): de voorspelde kortste passeerafstand.

• TCPA (Time to Closest Point of Approach): de tijd tot dat punt.

Deze gegevens zijn nuttig, maar niet onfeilbaar. Niet alle schepen zijn uitgerust met AIS en elektronische systemen kunnen doelen missen of foutieve informatie geven. Lees ook : De werking en de gevaren van AIS.

Hoe moet je reageren bij een mogelijke aanvaring?

Wanneer je aanvaringsgevaar vaststelt, moet je eerst bepalen welk schip volgens de COLREGs moet uitwijken en welk schip koers en vaart moet behouden.

Wanneer jouw schip moet uitwijken

Volgens Regel 16 moet het uitwijkplichtige schip tijdig en duidelijk manoeuvreren om ruim vrij te blijven van het andere schip.

• Reageer vroegtijdig.

• Maak een duidelijke en herkenbare koerswijziging . Ik adviseer minimum 50° tijdens de dag en 90° 's nachts

• Vermijd meerdere kleine koerscorrecties die verwarring kunnen veroorzaken.

• Controleer of de manoeuvre voldoende passeerafstand oplevert.

In open zee is het verstandig ruime afstanden aan te houden. Als praktische richtwaarden kan je streven naar minstens één kabel tussen pleziervaartuigen en één zeemijl ten opzichte van grote koopvaardijschepen.

Lees ook: Near-miss-situaties op zee.

Wanneer het andere schip moet uitwijken

Wanneer jouw schip koershoudend is, moet je in principe koers en vaart behouden. Zo kan het uitwijkplichtige schip jouw bewegingen voorspellen.
Ga er echter nooit automatisch van uit dat het andere schip jou heeft gezien of tijdig zal uitwijken.

Volgens Regel 17 mag het koershoudende schip zelf actie ondernemen zodra duidelijk wordt dat het uitwijkplichtige schip niet overeenkomstig de regels handelt. Wanneer een aanvaring niet meer kan worden vermeden door alleen de manoeuvre van het uitwijkplichtige schip, moet ook het koershoudende schip ingrijpen.

Koers houden betekent dus niet dat je passief mag blijven wachten tot een aanvaring onvermijdelijk wordt.

Lees ook: Bijna-aanvaringen en gevaarlijke situaties.

Kan VHF-communicatie een aanvaring helpen voorkomen?

Wanneer je twijfelt of het andere schip je heeft opgemerkt, kan je proberen contact op te nemen via de VHF-radio.
Radiocommunicatie kan helpen om de situatie te verduidelijken, maar kan ook misverstanden veroorzaken wanneer niet duidelijk is welk schip wordt aangesproken.

Een VHF-oproep mag nooit een noodzakelijke uitwijkmanoeuvre vertragen of de COLREGs vervangen.

Lees ook: Radiocommunicatie om aanvaringen te vermijden.

Hoe kan je 's nachts beter zichtbaar worden?

Controleer of alle navigatielichten correct werken en vrij zichtbaar zijn.
Wanneer je extra aandacht moet trekken, kan je bijvoorbeeld kort de zeilen of de opbouw verlichten. Regel 36 van de COLREGs laat aanvullende licht- en geluidssignalen toe, zolang deze niet kunnen worden verward met voorgeschreven navigatiesignalen.

Richt nooit een krachtige lichtbundel rechtstreeks op de brug van een ander schip. Dit kan de bemanning verblinden en de situatie gevaarlijker maken.

Wat is de belangrijkste regel om een aanvaring te voorkomen?

Een goede uitkijk, voldoende kennis van de COLREGs en tijdig handelen zijn de belangrijkste voorwaarden om aanvaringen te voorkomen.
Vertrouw nooit uitsluitend op AIS, radar of een kaartplotter. Ga er ook niet automatisch van uit dat het andere schip jou heeft gezien.

Een aanvaring voorkomen begint met vroegtijdig waarnemen, correct beoordelen en tijdig handelen.

 Lees ook : Bijna aanvaring tussen zeilajcht en cargo