Kunnen we veilig varen zonder papieren zeekaarten ?

In theorie zouden we perfect zonder papieren zeekaarten moeten kunnen varen. In de praktijk is dit voor de pleziervaart naar mijn mening (nog) niet verantwoord.

Het GNSS (Global Navigation Satellite System), in de volksmond vaak GPS genoemd, is een technisch wonder. Het heeft de navigatie aanzienlijk veiliger en eenvoudiger gemaakt, maar is niet onfeilbaar. De betrouwbaarheid hangt onder meer af van de omstandigheden, de gebruikte apparatuur en mogelijke storingen of manipulatie van de signalen. Zie ook mijn artikel : waarom mogen we niet afhankelijk zijn van GNSS/GPS.

Elektronische kaartplotters hebben een enorme bijdrage geleverd aan de veiligheid op zee. Ze bieden een gemakkelijke en efficiënte manier om je positie te bepalen, je route te controleren en je navigatie op te volgen.

Toch vind ik dat volledig elektronisch navigeren in de pleziervaart voorlopig geen goede optie is. Daar zijn verschillende redenen voor:

• De beperkte schermgrootte van de meeste kaartplotters maakt het moeilijk om een goed overzicht te behouden tijdens de tochtplanning.

• Een kaartplotter houdt bij het weergeven van een geprogrammeerde route niet automatisch rekening met de invloed van wind en stroming op je werkelijke vaartraject.

• Fabrikanten van elektronische kaarten voor de pleziervaart geven doorgaans geen garantie dat alle informatie correct en volledig bijgewerkt is, zelfs wanneer je betaalt voor kaartupdates.

Disclaimer: Fabrikanten van kaartplotters wijzen de gebruiker erop dat hun apparatuur uitsluitend een hulpmiddel is. De gebruiker blijft zelf verantwoordelijk voor een veilige navigatie. Raadpleeg daarom steeds de toepasselijke officiële zeekaarten, nautische publicaties en navigatie-informatie.

1. Betrouwbaarheid van elektronische zeekaarten

Leveranciers van elektronische zeekaarten bieden regelmatig betalende updates aan. Toch geven ze doorgaans geen garantie dat alle informatie correct en volledig actueel is. Vaak is het ook niet duidelijk tot welke Berichten aan Zeevarenden (BAZ) de kaarten werden bijgewerkt.

Na meer dan twintig jaar ervaring op zee stel ik vast dat het niet uitzonderlijk is dat belangrijke wijzigingen pas maanden later, en soms zelfs meer dan een jaar later, in elektronische kaarten verschijnen.

Hoe doen ze het in de koopvaardij?

Onder strikte voorwaarden mogen schepen in de koopvaardij zonder papieren zeekaarten varen. Hiervoor moeten ze beschikken over een goedgekeurd ECDIS-systeem (Electronic Chart Display and Information System).

De vereiste uitrusting en procedures zijn echter aanzienlijk uitgebreider en duurder dan wat gebruikelijk is op een plezierjacht. Denk onder meer aan:

• Dubbele, onafhankelijke ECDIS-systemen.

• Een afzonderlijke noodvoeding.

• Goedgekeurde elektronische zeekaarten.

• Een systeem voor regelmatige kaartcorrecties.

• Een specifieke opleiding voor de gebruikers.

De officier van wacht controleert bovendien voortdurend de informatie van de ECDIS aan de hand van andere navigatiemiddelen, zoals radar, visuele waarnemingen en andere beschikbare positiegegevens.

 Voor koopvaardijschepen ( meestal boven 500 Gt ) in de meeste  vaargebieden is beloodsing verplicht, afhankelijk van de nationale regelgeving en eventuele vrijstellingen. Een loods is een ervaren nautisch deskundige die het betreffende vaargebied, de lokale omstandigheden en de toegang tot havens zeer goed kent.

2. De beperkte schermgrootte van kaartplotters

De beperkte schermgrootte van de meeste kaartplotters op plezierjachten is een belangrijk nadeel bij het plannen van een veilige reis.

Wanneer je sterk inzoomt om alle details te bekijken, verlies je het overzicht over de omgeving. Zoom je uit om een groter gebied te zien, dan verdwijnen belangrijke details zoals ondieptes, betonning en andere navigatie-informatie.

Een goede reisplanning vraagt daarom om een overzicht van de volledige route, gecombineerd met voldoende detail voor de kritieke passages.

Lees ook mijn artikel:  Zeiljacht gestrand op een koraalrif tijdens de Volvo Ocean race .

Daarnaast blijft het noodzakelijk om nautische gidsen en pilot-boeken te raadplegen. Niet alle belangrijke informatie over havens, ankerplaatsen, stromingen, lokale gevaren en toegangsprocedures staat immers op elektronische of papieren zeekaarten.

3. Geen automatische correctie voor wind en stroming

Een GNSS/GPS-kaartplotter houdt bij het weergeven van een geprogrammeerde route niet automatisch rekening met de invloed van wind en stroming op het werkelijke vaartraject.

Wanneer je een waypoint programmeert, geeft de kaartplotter je de afstand en de richting naar je bestemming. Dat betekent echter niet dat de voorgestelde koers ook de juiste stuurkoers is om dat waypoint veilig te bereiken.
Bij stroming kan het verschil tussen de voorliggende koers en de grondkoers aanzienlijk zijn. Ook verlijeren door de wind speelt een rol, vooral bij zeiljachten.

Wie blindelings de voorgestelde koers volgt zonder rekening te houden met deze invloeden, kan naast zijn geplande route terechtkomen. In gebieden met ondieptes, riffen of nauwe vaargeulen kan dat gevaarlijke situaties veroorzaken.

De schipper moet daarom zelf rekening houden met de drift, de stroming en de nodige koerscorrecties.

Conclusie: papieren zeekaarten blijven noodzakelijk

Naar mijn mening moet een goede reisplanning in de pleziervaart voorlopig nog steeds gebaseerd zijn op:

• Actuele papieren zeekaarten, bij voorkeur met een zo groot mogelijke schaal voor de geplande vaarroute, zeker in gebieden met sterke stromingen en bij moeilijke passages.

• Actuele pilot-boeken, omdat belangrijke informatie over havens, ankerplaatsen en lokale omstandigheden niet altijd op de zeekaarten terug te vinden is.

• De Berichten aan Zeevarenden (BAZ), om na te gaan of er recente wijzigingen of waarschuwingen zijn.

• Een degelijk noodplan, zodat je voorbereid bent op een defect, stroomuitval of storing van het elektronische navigatiesysteem.

In de Middellandse Zee, waar de stromingen op veel plaatsen minder uitgesproken zijn, bereid ik mijn routes soms voor op een computer of tablet. Ik noteer echter altijd de noodzakelijke informatie op een papieren reisplan (zie ook mijn artikel over het passage plan). Zo beschik ik over de belangrijkste navigatiegegevens wanneer mijn elektronische apparatuur uitvalt.
De relevante papieren zeekaarten liggen klaar als back-up.

Goed zeemanschap

Een GNSS/GPS-kaartplotter is ongetwijfeld een van de gemakkelijkste en nuttigste hulpmiddelen aan boord. Het zou zelfs slecht zeemanschap zijn om dit eenvoudige controlemiddel niet te gebruiken.  Lees ook : Correct gebruik van de gps kaartplotter ecdis

Maar een kaartplotter mag nooit de plaats innemen van de kennis en het beoordelingsvermogen van de schipper.

Gebruik de elektronische kaartplotter om je positie en je geplande route te controleren, maar blijf ook visueel navigeren. Controleer regelmatig je positie aan de hand van herkenningspunten, peilingen, dieptemetingen en andere beschikbare navigatiemiddelen. met nodige visuele checks .

Elektronische navigatie maakt het varen gemakkelijker, maar neemt de verantwoordelijkheid van de schipper niet weg.

 Lees ook mijn artikel :